Eşmekaya kasabası yaklaşık 250-300 yıl önce atçeken beylerinden İbrahim Bey tarafından Konya -Aksaray Karayolu üzerinde küçük bir köy olarak kurulmuştur. Buraya kayadan çıkan çeşme anlamına gelen EŞMEKAYA adını vermişler. Gelirken yanlarında getirdikleri yardımcılar ile orduya at yetiştirmeye başlamışlar.. Daha sonra bağlıca yaylasından çıkıp şimdiki ipekyolu otelin yanından geçerek bir un değirmeni döndüren akarsuyun yatağını Eşmekaya'dan geçecek şekilde değişilerek bu akar su üzerinde iki tane suyla çalışan un değirmeni kurmuşlar.Buda Eşmekaya'nın ekonomisin olumlu şekilde etkilemiştir. Zira 50 Km çapında bir alanın un ihtiyacını karşılamıştır. Aynı zaman bugün ki ala yürek dediğimiz mevkide de sulu ziraata geçilmiştir. İkinci dünya savaşı sıralarında ki kıtlık dönemlerinde Eşmekaya göç almaya başlayarak büyümüş ve çevrede gerek ekonomisi, gerekse gelenek ve görenekleriyle tanınan bir köy olmuştur. 1970 yılında kasaba olan Eşmekaya tarlaların veriminin düşmesi ve yatırımın olmaması neticesi göç vermeye başlamıştır. Daha sonra yer altı sularını çıkarılması ile şahıs ve sulama kooperatifi kuyuları ile yaklaşık %80 sulu ziraata geçilmiştir. Eşmekaya Başlıca geçim kaynağı tahıl, Pancar ve hayvancılıktır. Halen Eşmekaya'da 3400 kişi yaşamaktadır. İdari yönden Aksaray'a bağlı olmasına karşın ticari yönden Konya 'ya bağlıdır. Eşmekaya da Bir İlköğretim Okulu ve Bir Lise Bulunmaktadır. Okur yazar oranı yaklaşık %98 lerdedir.